De kaart, onze gemeenschappelijke taal
Elke derde woensdag van november vieren duizenden organisaties wereldwijd GIS Day, de dag van de geografische informatiesystemen.
Het thema van dit jaar, "GIS: Powering Purpose and Innovation”, is goed gekozen: in 2026 is de kaart niet langer alleen een hulpmiddel om de weg te vinden. Ze is een manier geworden om processen op wereldschaal voor te stellen, de huidige dynamieken te beoordelen en samen te beslissen wat er moet gebeuren om erop in te spelen.
Een wereld die snel verandert, en die zich op een kaart laat lezen
Het volstaat om rond te kijken. Het klimaat zet onze zekerheden op losse schroeven: periodes van hevige regenval, droogte of hitte stellen bodems, kunstwerken en wegverhardingen zwaar op de proef. In Wallonië liggen de overstromingen van de zomer van 2021 nog vers in het geheugen. Ze toonden hoe belangrijk het is om te weten waar de risicozones, de blootgestelde infrastructuur en de routes voor de hulpdiensten liggen.
Tegelijk moeten wegbeheerders meer doen met minder. De netwerken verouderen, de budgetten zijn krap, en elke euro voor onderhoud moet op de juiste plaats en op het juiste moment worden ingezet. Ook de mobiliteit verandert: meer fietsers, meer voetgangers, meer aandacht voor personen met beperkte mobiliteit, en steeds meer geconnecteerde voertuigen.
Precies daar krijgt GIS zijn volle betekenis. Een losstaand gegeven zegt weinig. Op een kaart geplaatst en gekruist met andere gegevens wordt het nuttige informatie: een wegvak dat sneller achteruitgaat dan de rest, een voetpad dat moeilijk te berijden is met een rolstoel, een lawaaierige weg vlak bij een school. In 2026 vermenigvuldigen artificiële intelligentie, digitale tweelingen en ingebouwde sensoren de hoeveelheid beschikbare gegevens. Maar die moeten dan wel georganiseerd, gecontroleerd en gedeeld worden. Dat is het vaak onzichtbare werk van de geomatica.
Bij OCW staat geografie ten dienste van de weg en zijn gebruikers
Sinds 1952 begeleidt OCW de hele Belgische wegensector als onpartijdig onderzoekscentrum: van het ontwerp tot het onderhoud, via de aanleg, de controle en de exploitatie van wegen. Veel van wat onze laboratoria en terreinploegen meten, heeft een geografische dimensie: een proef, een meting of een inspectie heeft altijd betrekking op een precieze plek.
Om die informatie leesbaar en bruikbaar te maken, beschikt OCW over een geoportaal. U vindt er kant-en-klare interactieve kaarten, de „Atlassen”, een catalogus die elke dataset beschrijft (herkomst, datum, gebied) en open kaartdiensten die onze partners in hun eigen tools kunnen integreren. Enkele voorbeelden tonen hoe divers de onderwerpen zijn.
De toestand van de Waalse wegen beter leren kennen. Met het project RoadSense verkent OCW een eenvoudig en ambitieus idee: gegevens van geconnecteerde voertuigen gebruiken om de toestand van het wegennet continu op te volgen. Die gegevens worden gepubliceerd op het geoportaal en geven een beeld van de kwaliteit van onze wegen. Om nog een stap verder te gaan, is ook een tool in ontwikkeling die de evolutie van de toestand van het wegennet simuleert!
De openbare ruimte toegankelijk maken voor iedereen. Met een rolstoel uitgerust met sensoren meet OCW objectief het comfort van voetpaden: vlakheid, stroefheid, dwarshelling, langshelling. De resultaten, in kaart gebracht voor verschillende gemeenten en voor Brussel Mobiliteit, helpen om obstakels op te sporen en de verhardingen te kiezen die voor iedereen het meest comfortabel zijn.
Luisteren naar de weg. Het rolgeluid hangt sterk af van de wegverharding. De akoestische metingen op onze wegen, in kaart gebracht samen met het type en de leeftijd van de verharding, maken het mogelijk oplossingen te vergelijken en te kiezen voor stillere wegen.
Materialen laten circuleren. Het geoportaal toont ook de vergunde centra voor het sorteren en recycleren van inerte afvalstoffen in Wallonië, evenals de leveranciers van gerecycleerd zand die in het project SARE4BE werden bestudeerd. Een eenvoudige kaart, maar waardevol voor wie wil bouwen met wat al afgebroken werd.
Dezelfde taal spreken als het terrein. De kilometerpalen en referentiepunten van het Waalse en het Vlaamse wegennet zijn samengebracht in één referentiesysteem. Dat is de gemeenschappelijke basis om een meting, een werf of een incident te situeren, van de ene kant van het land tot de andere.
Wat de kaart ons leert
Werken met geografische gegevens leert ons ook bescheidenheid. Een wegmeting is niet zomaar een waarde: het is een waarde, op een plaats, op een datum. Als een van die drie onduidelijk is, kan de kaart misleiden. Ook dit jaar hebben we, door onze gegevens te vergelijken met die van onze partners, geleerd om beter te documenteren hoe elke meting gepositioneerd wordt, de nauwkeurigheid ervan duidelijk te vermelden en snel te corrigeren wat gecorrigeerd moest worden. Het is teamwerk, gebouwd op uitwisseling tussen geomatici, ingenieurs, terreinoperatoren en gebruikers. En precies dat maakt een gegeven betrouwbaar.
Uiteindelijk is GIS vooral mensenwerk: het brengt verschillende beroepen samen rond eenzelfde drager, de kaart, die iedereen kan lezen en zich eigen kan maken vanuit zijn eigen invalshoek.